Tags :
Share :
Wie naar de ontwikkeling van mediation binnen de Nederlandse rechtspraak kijkt, ziet iets interessants gebeuren. Mediation wordt steeds nadrukkelijker gezien als een manier om binnen of naast een juridische procedure te onderzoeken of partijen zelf tot een oplossing kunnen komen.
Die ontwikkeling is niet alleen voelbaar, maar ook zichtbaar in de cijfers. De Rechtspraak schrijft in haar jaarverslag over 2025 dat het aantal mediations de afgelopen jaren is gestegen en dat die groei zich in 2025 heeft voortgezet, vooral binnen het bestuursrecht. Van de mediations in 2025 leidde 64 procent tot volledige of gedeeltelijke overeenstemming en in 56 procent van de zaken werd volledige overeenstemming bereikt.
Dat roept een interessante vraag op: waarom krijgt mediation juist binnen de rechtspraak steeds meer ruimte?
Wanneer mensen uiteindelijk tegenover elkaar in een rechtszaal terechtkomen, is er meestal al het nodige gebeurd. Er zijn standpunten ingenomen, brieven verstuurd, gesprekken gevoerd en soms zijn mensen al maanden of zelfs jaren met elkaar verwikkeld in een situatie waar ze zelf niet meer uitkomen.
Op het moment dat een zaak bij de rechter ligt, moet die rechter uiteindelijk naar de juridische vraag kijken en daar, wanneer partijen er niet samen uitkomen, een beslissing over nemen. Daarmee ontstaat duidelijkheid over rechten en verplichtingen, maar de vraag is of daarmee altijd alles is opgelost wat tussen mensen speelt.
Een arbeidsconflict kan juridisch bijvoorbeeld gaan over de beëindiging van een arbeidsovereenkomst, terwijl daaronder teleurstelling, beschadigd vertrouwen of een gevoel van niet gehoord zijn kan liggen. Bij een burenconflict kan de juridische discussie gaan over een erfgrens of overlast, terwijl de onderlinge verhouding al veel langer onder druk staat.
Juist daar ontstaat ruimte voor mediation, omdat het gesprek niet alleen hoeft te gaan over de juridische vraag wie er gelijk heeft, maar ook over wat mensen nodig hebben om verder te kunnen.
Soms wordt mediation nog tegenover procederen geplaatst: óf je gaat samen in gesprek, óf je stapt naar de rechter. In de praktijk ligt dat genuanceerder.
Binnen verschillende soorten procedures kijkt de rechter of een zaak zich voor mediation leent en kunnen partijen ook zelf aangeven dat zij mediation willen proberen. Wanneer partijen in een civiele of bestuursrechtelijke zaak via mediation een oplossing voor het gehele conflict bereiken, kan de gerechtelijke procedure daardoor eindigen.
Ook de overheid stimuleert deze route. Sinds maart 2023 bestaat er voor betalende partijen die vanuit de Rechtspraak naar mediation worden verwezen een startbijdrage, waardoor de eerste 2,5 uur van de mediation voor hen kosteloos zijn. Deze regeling, die oorspronkelijk als pilot begon, is vanaf 1 januari 2025 voor vijf jaar verlengd.
Daarmee wordt mediation steeds meer onderdeel van een breder palet aan mogelijkheden om conflicten te behandelen, waarbij niet iedere situatie automatisch om dezelfde route vraagt.
Misschien nog duidelijker wordt die ontwikkeling zichtbaar binnen het strafrecht, waar mediation een andere functie heeft dan bij bijvoorbeeld een arbeids- of familieconflict.
Bij mediation in strafzaken kunnen een verdachte en slachtoffer onder begeleiding van gespecialiseerde mediators met elkaar in gesprek over wat er is gebeurd, welke gevolgen dat heeft gehad en wat er eventueel nodig is voor herstel. De rechter of officier van justitie blijft verantwoordelijk voor de strafzaak en kan rekening houden met de uitkomst van de mediation.
In 2024 werd binnen het strafrecht 1.725 keer naar mediation verwezen. Er werden 856 mediations gestart en daarvan leidde 82 procent tot volledige of gedeeltelijke overeenstemming. Binnen het familie- en jeugdrecht werden datzelfde jaar 1.072 mediations gestart en ook binnen het bestuursrecht nam het aantal verwijzingen toe.
Dat laat zien dat mediation inmiddels op verschillende plekken binnen de rechtspraak een rol speelt, al verschilt het doel en de werkwijze per rechtsgebied.
Misschien zit daar wel de meest interessante ontwikkeling. Rechtspraak blijft noodzakelijk, want soms hebben mensen juist behoefte aan een onafhankelijke beslissing en zijn er situaties waarin een rechter een grens moet trekken of duidelijkheid moet geven.
Tegelijkertijd groeit het besef dat een uitspraak niet in iedere situatie hetzelfde is als een oplossing van het conflict.
Mediation voegt daar iets anders aan toe, omdat partijen zelf verantwoordelijkheid houden voor wat er besproken wordt en voor de afspraken die daar eventueel uit voortkomen. Er wordt niet alleen gekeken naar wat juridisch mogelijk is, maar ook naar belangen, behoeften, onderlinge verhoudingen en naar de vraag hoe mensen na het conflict verder willen.
De Rechtspraak zelf noemt mediation in het jaarverslag over 2025 een vorm van maatschappelijk effectieve rechtspraak waarbij de menselijke maat centraal staat en geeft aan zich te blijven inzetten voor verwijzing naar mediation wanneer dat passend is.
Voor mediators is dat een betekenisvolle ontwikkeling, maar misschien ook een ontwikkeling die iets van het vak vraagt. Naarmate mediation een steviger plek krijgt rondom juridische procedures, wordt het belangrijker dat mediators niet alleen een methodiek beheersen, maar werkelijk begrijpen wat conflict met mensen doet, hoe patronen tussen partijen ontstaan en hoe je ruimte creëert zonder de verantwoordelijkheid voor de oplossing over te nemen.
Want uiteindelijk gaat de groeiende rol van mediation binnen de rechtspraak misschien niet alleen over het voorkomen of beëindigen van procedures.
Het gaat ook over de vraag wat we eigenlijk onder het oplossen van een conflict verstaan.
Is een conflict opgelost wanneer er juridisch duidelijkheid is, of kan er daarnaast iets nodig zijn waardoor mensen zelf weer verder kunnen?
Precies in die ruimte krijgt mediation steeds meer betekenis.
Tags :
Share :
Heb je nog vragen, behoefte aan meer informatie of wil je kijken of we bij elkaar passen? Plan dan een geheel vrijblijvend gesprek in!